Καρδιολογία — Μη Χειρουργική Διάγνωση και Θεραπεία Καρδιακών Παθήσεων

Η καρδιολογία είναι η μη χειρουργική ειδικότητα για τις παθήσεις καρδιάς και αγγείων. Οι ασθενείς προσέρχονται σε καρδιολόγο όταν χρειάζονται διάγνωση, ιατρική θεραπεία και μακροχρόνια παρακολούθηση — όχι ανοικτή καρδιοχειρουργική. Η κατανόηση αυτής της διάκρισης είναι σημαντική: γνωρίζοντας ποιον ειδικό να επισκεφθεί κανείς αποφεύγει χαμένα ραντεβού και περιττές επαναλήψεις εξετάσεων.

Τι κάνει ο καρδιολόγος:

• Αξιολογεί θωρακικό άλγος, παλμούς, δύσπνοια και ζάλη.
• Ερμηνεύει ΗΚΓ, ηχοκαρδιογραφία, δοκιμασίες κόπωσης, Holter και εργαστηριακά αποτελέσματα.
• Σχεδιάζει ιατρική θεραπεία για υπέρταση, υπερλιπιδαιμία, διαταραχές ρυθμού, καρδιακή ανεπάρκεια και σταθερή στεφανιαία νόσο.
• Αξιολογεί τον κίνδυνο και, όπου απαιτείται, διαχειρίζεται παραπομπή για στεφανιαία αγγειογραφία, αγγειοπλαστική/stenting ή καρδιοχειρουργική.

Τι κάνει ο καρδιαγγειακός χειρουργός:

• Bypass (χειρουργική επαναγγείωση στεφανιαίων αρτηριών).
• Επιδιόρθωση και αντικατάσταση καρδιακών βαλβίδων.
• Χειρουργική ανευρύσματος αορτής, επεμβάσεις περιφερικών αγγείων και χειρουργική κιρσών.

Στην Nis Clinic οι δύο ειδικότητες λειτουργούν κάτω από την ίδια στέγη. Εάν κατά τη διάρκεια καρδιολογικής διαβούλευσης διαπιστωθεί χειρουργική ένδειξη, ο ασθενής παραπέμπεται αυθημερόν στην Καρδιαγγειακή Χειρουργική — οι εξετάσεις δεν επαναλαμβάνονται και όλα τα αρχεία παραμένουν σε ενιαίο φάκελο. Για ασθενείς στη Βόρεια Κύπρο, αυτό εξαλείφει την ανάγκη μεταφοράς εγγράφων μεταξύ διαφορετικών ιδρυμάτων.

Τυπική πορεία ασθενούς:

1. Αρχική διαβούλευση: ιστορικό, κλινική εξέταση, αρτηριακή πίεση, ΗΚΓ.
2. Διαγνωστικές εξετάσεις: ηχοκαρδιογραφία, δοκιμασία κόπωσης, Holter και αιματολογικές εξετάσεις (λιπιδαιμικό προφίλ, τροπονίνη, NT-proBNP, θυρεοειδική λειτουργία) ανάλογα με την κλινική ένδειξη.
3. Διάγνωση και θεραπευτικό πλάνο: συμβουλές τρόπου ζωής και, όπου απαιτείται, έναρξη φαρμακευτικής αγωγής.
4. Παρακολούθηση: έλεγχος κάθε 1–3 μήνες ανάλογα με την ανταπόκριση στη θεραπεία· κάθε 6–12 μήνες για σταθερούς ασθενείς.

Η υπέρταση (υψηλή αρτηριακή πίεση) είναι ένας από τους συχνότερους λόγους καρδιολογικής διαβούλευσης. Η διάγνωση δεν τίθεται με βάση μία μεμονωμένη υψηλή μέτρηση· απαιτεί επαναλαμβανόμενες μετρήσεις με σωστή τεχνική — ένα βήμα που συχνά παραβλέπεται στην πράξη.

Σωστή μέτρηση αρτηριακής πίεσης:

• Μέτρηση μετά από ηρεμία τουλάχιστον 5 λεπτών σε καθιστή θέση.
• Βραχίονας στο επίπεδο της καρδιάς, πέλματα επίπεδα στο πάτωμα.
• Χωρίς καφέ, τσάι, κάπνισμα ή άσκηση τα 30 λεπτά πριν τη μέτρηση.
• Λήψη 2 μετρήσεων σε διαστήματα και υπολογισμός μέσου όρου. Μία μόνο μέτρηση δεν επιβεβαιώνει διάγνωση.
• Η περιχειρίδα πρέπει να εφαρμόζει στο βραχίονα. Μικρή περιχειρίδα σε χοντρό βραχίονα δίνει ψευδώς υψηλή ένδειξη.

Διαγνωστικά κριτήρια:

• Μέτρηση σε ιατρείο ≥ 140/90 mmHg σε πολλαπλές ξεχωριστές αφορμές.
• Μέσος όρος μέτρησης κατ' οίκον ≥ 135/85 mmHg.
• Holter αρτηριακής πίεσης 24 ωρών (ABPM): μέσος ημερήσιος ≥ 130/80 mmHg.

Το ABPM είναι η χρυσή μέθοδος για τη διάκριση της υπέρτασης λευκής μπλούζας (αυξημένη μόνο στο ιατρείο) από τη λανθάνουσα υπέρταση (φυσιολογική στο ιατρείο, αυξημένη κατ' οίκον). Συνιστάται σε οριακές περιπτώσεις πριν αρχίσει η θεραπεία.

Πότε ξεκινά η φαρμακευτική αγωγή — η κλινική μας προσέγγιση:

Η απόφαση χορήγησης φαρμάκου δεν βασίζεται μόνο στην τιμή πίεσης, αλλά στο συνολικό καρδιαγγειακό προφίλ κινδύνου. Παράγοντες που αξιολογούμε:

• Ηλικία, φύλο, κάπνισμα, λιπιδαιμικό προφίλ και νηστική γλυκόζη.
• Ενδείξεις βλάβης οργάνων-στόχων (υπερτροφία αριστεράς κοιλίας, μικρολευκωματινουρία, αμφιβληστροειδοπάθεια).
• Συνυπάρχων σακχαρώδης διαβήτης, χρόνια νεφρική νόσος ή στεφανιαία νόσος.

Για ασθενείς με οριακή πίεση (130–139/85–89 mmHg) χωρίς πρόσθετους παράγοντες κινδύνου, δοκιμή τρόπου ζωής 3–6 μηνών είναι κατάλληλη. Κατά την περίοδο αυτή οι στόχοι είναι περιορισμός αλατιού, διαχείριση βάρους, τακτική αερόβια άσκηση και μείωση αλκοόλ και καπνίσματος. Εάν η ανταπόκριση είναι ανεπαρκής, εισάγεται φαρμακευτική αγωγή. Όπου ο κίνδυνος είναι υψηλός ή η πίεση ≥ 160/100 mmHg, η φαρμακευτική αγωγή σχεδιάζεται κατά την πρώτη επίσκεψη.

Είναι η αγωγή δια βίου; Αυτή είναι μια συχνή ερώτηση χωρίς μία ενιαία απάντηση. Ορισμένοι ασθενείς που χάνουν σημαντικό βάρος, διακόπτουν το κάπνισμα και ασκούνται τακτικά μπορούν να μειώσουν ή να διακόψουν τη φαρμακευτική αγωγή υπό ιατρική εποπτεία. Η απόφαση αυτή λαμβάνεται από τον ιατρό κατά τη διάρκεια της τακτικής παρακολούθησης. Η ανεξέλεγκτη διακοπή της αγωγής είναι επικίνδυνη.

Αυτή η ενότητα αποτελεί εκπαιδευτική πληροφόρηση και δεν συνιστά προσωπική ιατρική συμβουλή. Οι αποφάσεις για έναρξη ή διακοπή θεραπείας λαμβάνονται σε ατομική βάση.

Τρία βασικά διαγνωστικά εργαλεία χρησιμοποιούνται στην καρδιολογία. Το καθένα δείχνει κάτι διαφορετικό· συχνά συγχέονται μεταξύ τους.

Ηλεκτροκαρδιογράφημα (ΗΚΓ):

Καταγράφει την ηλεκτρική δραστηριότητα της καρδιάς. Διαρκεί περίπου 10 λεπτά, είναι ανώδυνο και δεν απαιτεί προετοιμασία. Μπορεί να αναδείξει:

• Διαταραχές ρυθμού (κολπική μαρμαρυγή, έκτοπες συστολές, κολποκοιλιακός αποκλεισμός).
• Οξεία ισχαιμία ή έμφραγμα μυοκαρδίου.
• Ενδείξεις δομικής αλλαγής όπως υπερτροφία αριστεράς κοιλίας.
• Φαρμακευτικές επιδράσεις (διγοξίνη, αντιαρρυθμικά).

Το ΗΚΓ είναι στιγμιαία καταγραφή. Εάν τα συμπτώματα απουσιάζουν κατά την καταγραφή, το αποτέλεσμα μπορεί να φαίνεται φυσιολογικό. Γι' αυτό ορισμένες φορές δεν επαρκεί από μόνο του.

Ηχοκαρδιογραφία (echo):

Υπερηχογραφική αξιολόγηση της δομής και λειτουργίας της καρδιάς. Όπου το ΗΚΓ δείχνει «ηλεκτρική» δραστηριότητα, η echo δείχνει «μηχανική» λειτουργία. Διαρκεί περίπου 15–30 λεπτά και είναι ανώδυνη. Μπορεί να αναδείξει:

• Διαστάσεις θαλάμων και πάχος τοιχωμάτων.
• Δομή και λειτουργία βαλβίδων (ανεπάρκεια, στένωση).
• Κλάσμα εξώθησης (EF) αριστεράς κοιλίας: βασικός δείκτης αξιολόγησης καρδιακής ανεπάρκειας.
• Περικαρδιακή συλλογή, μάζες και συγγενείς ανωμαλίες.

Η echo είναι τυπική εξέταση για παλμούς, καρδιακό φύσημα, ύποπτη καρδιακή ανεπάρκεια και παρακολούθηση μετά από έμφραγμα.

Δοκιμασία κόπωσης (treadmill):

Συνεχής καταγραφή ΗΚΓ ενώ ο ασθενής περπατά σε διάδρομο με σταδιακά αυξανόμενο φορτίο. Η διάρκεια είναι 6–15 λεπτά ανάλογα με την ικανότητα άσκησης. Ενδείξεις:

• Ύποπτο θωρακικό άλγος κατά την κόπωση (σταθερή στηθάγχη).
• Ασθενής με καρδιαγγειακό προφίλ κινδύνου του οποίου η ανεκτικότητα δεν είναι σαφής.
• Παρακολούθηση ανταπόκρισης θεραπείας σε γνωστή στεφανιαία νόσο.
• Αξιολόγηση εάν η διαταραχή ρυθμού προκαλείται από κόπωση.

Ένας ασθενής με φυσιολογικό ΗΚΓ ηρεμίας μπορεί να εμφανίσει ισχαιμία κατά την κόπωση. Αρνητική δοκιμασία δεν αποκλείει οριστικά στεφανιαία νόσο, αλλά αποτελεί ενθαρρυντική ένδειξη χαμηλού κινδύνου.

Πλαίσιο απόφασης: Το ΗΚΓ εκτελείται συνήθως κατά την πρώτη επίσκεψη. Εάν υπάρχουν παλμοί, φύσημα ή δύσπνοια, προστίθεται echo. Εάν το θωρακικό άλγος προκαλείται από κόπωση, σχεδιάζεται δοκιμασία κόπωσης. Οι τρεις εξετάσεις δεν αποτελούν σταθερή ακολουθία· είναι εργαλεία που επιλέγονται ανάλογα με το παρουσιαζόμενο σύμπτωμα.

Οι παλμοί, η αίσθηση ότι η καρδιά «χάνει χτύπο» και σύντομα επεισόδια ζάλης είναι από τους συχνότερους λόγους επίσκεψης σε καρδιολογική κλινική. Τα συμπτώματα αυτά μπορεί να αντιπροσωπεύουν καλοήθη έκτοπη συστολή λόγω άγχους ή σοβαρή αρρυθμία. Η εξέταση που κάνει τη διάκριση είναι συνήθως όχι το ΗΚΓ αλλά το Holter 24–48 ωρών.

Τι είναι το Holter:

Ηλεκτρόδια προσαρτημένα στο δέρμα και μια μικρή συσκευή καταγραφής παρέχουν συνεχή καταγραφή ΗΚΓ για 24–72 ώρες. Ο ασθενής συνεχίζει τις κανονικές καθημερινές δραστηριότητες και αποφεύγει την επαφή με νερό. Τυχόν συμπτωματικά επεισόδια καταγράφονται σε ημερολόγιο. Η καταγραφή αναλύεται στη συνέχεια.

Τι μπορεί να ανιχνεύσει το Holter:

• Κολπική μαρμαρυγή (ΚΜ): η παροξυσμική (διαλείπουσα) μορφή ειδικότερα σπάνια συλλαμβάνεται σε τυπικό ΗΚΓ.
• Συχνότητα και χαρακτήρας έκτοπων συστολών.
• Επεισόδια κοιλιακής ταχυκαρδίας.
• Κολπικές παύσεις και κολποκοιλιακοί αποκλεισμοί.
• Μεταβολές ρυθμού σε συγκεκριμένες ώρες της ημέρας, κατά την κόπωση ή τον ύπνο.

Κολπική μαρμαρυγή (ΚΜ) — γιατί έχει σημασία:

Η ΚΜ χαρακτηρίζεται από ακανόνιστη, ταχεία ενεργοποίηση των κόλπων. Δεν είναι άμεσα απειλητική για τη ζωή από μόνη της, αλλά αυξάνει κατά μέσο όρο πενταπλάσια τον κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου· η τυρβώδης ροή αίματος εντός των κόλπων ευνοεί το σχηματισμό θρόμβων. Εάν θρόμβος αποσπαστεί και ταξιδέψει στον εγκέφαλο, μπορεί να προκαλέσει ισχαιμικό εγκεφαλικό.

Η αντιμετώπιση της ΚΜ έχει δύο συνιστώσες:

1. Έλεγχος ρυθμού και συχνότητας: Β-αποκλειστές, αντιαρρυθμικά φάρμακα ή, σε επιλεγμένους ασθενείς, ηλεκτρική ανάταξη.
2. Αντιπηκτική αγωγή: Αντιθρομβωτικά φάρμακα. Ο κίνδυνος βαθμολογείται με το σκορ CHA₂DS₂-VASc. Παράγοντες όπως ηλικία, υπέρταση, διαβήτης, καρδιακή ανεπάρκεια και προηγούμενο εγκεφαλικό συμβάλλουν στο σκορ. Σκορ ≥ 2 σε άνδρες ή ≥ 3 σε γυναίκες αποτελεί τυπικό κατώφλι για αντιπηκτική αγωγή. Σε νέους ασθενείς με μεμονωμένη ΚΜ χωρίς παράγοντες κινδύνου, η παρακολούθηση χωρίς φάρμακα είναι δυνατή.

Αυτές οι αποφάσεις είναι ατομικές· δεν δίνεται το ίδιο φάρμακο σε κάθε ασθενή που διαγιγνώσκεται με ΚΜ. Ο κίνδυνος αιμορραγίας, η νεφρική λειτουργία και η προτίμηση του ασθενούς αξιολογούνται από κοινού.

Πότε να προσέλθει κανείς στα επείγοντα:

• Παλμοί με συγκοπή (απώλεια συνείδησης).
• Παλμοί με θωρακικό άλγος και δύσπνοια.
• Ταχείς, ακανόνιστοι παλμοί που διαρκούν αρκετές ώρες χωρίς αυτόματη υποχώρηση.

Σύντομοι, αυτόματα υποχωρούντες παλμοί γενικά δεν αποτελούν επείγον, αλλά εάν επαναλαμβάνονται πρέπει να αξιολογηθούν σε καρδιολογική κλινική.

Η στεφανιαία νόσος (ΣΝ) προκύπτει από αθηροσκληρωτική στένωση ή απόφραξη των αρτηριών που εφοδιάζουν την καρδιά. Το κλινικό φάσμα είναι ευρύ: από εντελώς ασυμπτωματική νόσο έως σταθερή στηθάγχη (θωρακικό άλγος κατά κόπωση), οξύ στεφανιαίο σύνδρομο (ασταθής στηθάγχη) και οξύ έμφραγμα μυοκαρδίου.

Η καρδιολογία διαχειρίζεται την ιατρική πλευρά αυτού του φάσματος.

Σταθερή στηθάγχη — προσέγγιση:

Θωρακικό άλγος που προκαλείται από κόπωση και υποχωρεί με ανάπαυση είναι η τυπική παρουσίαση. Η διάγνωση περιλαμβάνει:

• Ιστορικό (το πιο ενημερωτικό βήμα).
• ΗΚΓ (συχνά φυσιολογικό σε ηρεμία).
• Δοκιμασία κόπωσης ή φαρμακολογικό stress test.
• Απεικόνιση: αξονική αγγειογραφία στεφανιαίων (μη επεμβατική), σπινθηρογράφημα μυοκαρδιακής αιμάτωσης.
• Στεφανιαία αγγειογραφία (καθετηριασμός) σε ασθενείς υψηλού κινδύνου ή όταν οι μη επεμβατικές εξετάσεις δεν επαρκούν.

Οι πυλώνες της ιατρικής θεραπείας:

• Αντιαιμοπεταλιακή αγωγή: Ασπιρίνη ή, σε επιλεγμένους ασθενείς, κλοπιδογρέλη· αποτρέπει το σχηματισμό θρόμβων.
• Στατίνη: Μειώνει τη χοληστερόλη LDL και σταθεροποιεί την αθηρωματική πλάκα. Στόχος LDL σε εγκατεστημένη ΣΝ: < 70 mg/dL.
• Β-αποκλειστής: Μειώνει τη στηθάγχη και επιβραδύνει τον καρδιακό ρυθμό.
• Νιτρώδη: Υπογλώσσια για οξεία επεισόδια· μακράς δράσης σκευάσματα για χρόνια διαχείριση.
• Αναστολέας ΜΕΑ / ARB: Ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν υπέρταση, καρδιακή ανεπάρκεια ή διαβήτης.

Μη φαρμακολογικά μέτρα: διακοπή καπνίσματος (η πιο αποτελεσματική μεμονωμένη παρέμβαση), τακτική αερόβια άσκηση, μεσογειακή διατροφή και διαχείριση βάρους.

Πότε πραγματοποιείται αγγειογραφία και πότε γίνεται χειρουργική παραπομπή:

Η απόφαση για στεφανιαία αγγειογραφία καθοδηγείται από την ανταπόκριση στη θεραπεία, τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων και το ισχαιμικό βάρος στις μη επεμβατικές εξετάσεις. Η αγγειογραφία δίνει ένα από τρία αποτελέσματα:

1. Ασήμαντη στένωση (< 50%): Συνέχιση ιατρικής θεραπείας και παρακολούθηση.
2. Σημαντική μονό- ή διαγγειακή νόσος: Διαδερμική στεφανιαία παρέμβαση (PCI) — αγγειοπλαστική και stenting στο καθετηριαστικό εργαστήριο.
3. Πολυαγγειακή νόσος, στένωση κύριου κλάδου ή συνοδός παθολογία βαλβίδας: Παραπομπή για αορτοστεφανιαία παράκαμψη (CABG).

Οι χειρουργικές παραπομπές στην Nis Clinic γίνονται στην Καρδιαγγειακή Χειρουργική στο ίδιο κτίριο. Όλες οι εξετάσεις (echo, DICOM αγγειογραφίας, αιματολογικές) μεταβιβάζονται ως τυπικό πακέτο. Ο ασθενής δεν χρειάζεται να ξεκινήσει από την αρχή στη χειρουργική διαβούλευση.

Προειδοποίηση για οξύ θωρακικό άλγος: Νεοεμφανιζόμενο θωρακικό άλγος που δεν υποχωρεί με ανάπαυση, διαρκεί πάνω από 20 λεπτά και συνοδεύεται από εφίδρωση ή ναυτία αποτελεί ιατρικό επείγον. Μην περιμένετε ραντεβού — προσέλθετε στο πλησιέστερο τμήμα επειγόντων (αριθμός έκτακτης ανάγκης στη Βόρεια Κύπρο: 112).

Η καρδιακή ανεπάρκεια είναι χρόνια κατάσταση στην οποία η καρδιά δεν μπορεί να αντλεί επαρκώς αίμα. Ο όρος συχνά παρανοείται — δεν σημαίνει ότι η καρδιά πρόκειται να σταματήσει. Στα αρχικά στάδια, η καλή ιατρική διαχείριση επιτρέπει στους ασθενείς να ζουν ενεργά για πολλά χρόνια.

Διαγνωστικά στοιχεία:

• Κλινικά χαρακτηριστικά: μειωμένη ανοχή στην άσκηση, δύσπνοια, οίδημα σφυρών, ορθόπνοια.
• Ηχοκαρδιογραφία: το κλάσμα εξώθησης (EF) καθορίζει την ταξινόμηση.
  • EF < 40%: καρδιακή ανεπάρκεια με μειωμένο EF (HFrEF).
  • EF 40–49%: καρδιακή ανεπάρκεια με ελαφρώς μειωμένο EF (HFmrEF).
  • EF ≥ 50%: καρδιακή ανεπάρκεια με διατηρημένο EF (HFpEF).
• Αιματολογική εξέταση NT-proBNP: αυξημένη τιμή υποστηρίζει τη διάγνωση καρδιακής ανεπάρκειας.

Βελτιστοποίηση φαρμακευτικής αγωγής:

Στην HFrEF, τέσσερις τεκμηριωμένες φαρμακολογικές κατηγορίες (ΑΑΜ/ARB/ARNI, Β-αποκλειστής, ανταγωνιστής MR, αναστολέας SGLT2) έχουν αποδειχθεί ότι παρατείνουν σημαντικά την επιβίωση τα τελευταία δέκα χρόνια. Όλες εισάγονται σε χαμηλές δόσεις και αυξάνονται σταδιακά ανάλογα με την ανοχή. Η ρύθμιση δόσης είναι το πιο κρίσιμο στοιχείο της μακροχρόνιας παρακολούθησης.

Βασικό μήνυμα για τους ασθενείς: η ανεξέλεγκτη μείωση ή διακοπή της φαρμακευτικής αγωγής οδηγεί σε επιδείνωση. Όλες οι ερωτήσεις δοσολογίας πρέπει να συζητηθούν με τον θεράποντα ιατρό.

Παρακολούθηση βαλβιδικής νόσου:

Καταστάσεις όπως η στένωση αορτής και η ανεπάρκεια μιτροειδούς συνήθως εξελίσσονται αργά στη διάρκεια χρόνων. Κατά την περίοδο αυτή, η παρακολούθηση είναι αρμοδιότητα του καρδιολόγου: ηχοκαρδιογραφία μία ή δύο φορές τον χρόνο, έλεγχος συμπτωμάτων και ρύθμιση φαρμακευτικής αγωγής. Χειρουργική παρέμβαση εξετάζεται όταν επιτευχθούν συγκεκριμένα κατώφλια.

Όταν ληφθεί χειρουργική απόφαση, ο ασθενής παραπέμπεται στην Καρδιαγγειακή Χειρουργική. Σε επιλεγμένους ασθενείς με παθολογία αορτικής βαλβίδας, η TAVI (διακαθετηριακή εμφύτευση αορτικής βαλβίδας) μπορεί να αποτελεί επιλογή· αυτή η απόφαση λαμβάνεται από κοινού σε πολυεπιστημονική σύσκεψη.